Cần thăng

Feroniella lucida. Một trong những giống cổ truyền nhất của nghề chơi cây cảnh Việt Nam, có mặt trong các bộ sưu tập từ rất lâu trước khi từ "bonsai" trở nên quen thuộc.

Nét riêng của cần thăng là sự tương phản: thân trắng ngà, nứt nẻ, khô khốc đỡ lấy một tán lá kép nhỏ xanh mướt. Cây già trông như một khúc gỗ mục vẫn cố xanh — đúng cái tinh thần mà bonsai theo đuổi.

Đặc điểm

Lá kép lông chim, các lá chét rất nhỏ, tỉ lệ đẹp với cây cỡ trung.
Vỏ thân sáng màu, nứt dọc, tự nhiên tạo vẻ cổ thụ.
Có gai ở cành non — đeo găng khi làm việc.
Sức sống bền bỉ, chịu được cắt tỉa mạnh và điều kiện khắc nghiệt.
Bật chồi từ thân già rất tốt, kể cả từ những đoạn thân tưởng đã chết khô.

Chăm sóc

Ánh sáng. Ưa nắng nhiều. Nắng đầy đủ cho lá nhỏ, dày và cây cứng cáp.

Nước. Ưa ẩm vừa, thoát nước tốt. Cần thăng chịu hạn khá nhưng nếu để khô kiệt sẽ rụng lá hàng loạt — cây thường vẫn sống và bật lại, nhưng mất một mùa.

Nhiệt độ. Cây nhiệt đới, thích khí hậu nóng ẩm. Miền Bắc mùa rét cần che chắn.

Phân bón. Bón đều trong mùa sinh trưởng, liều vừa phải.

Thay chậu. Hai đến ba năm một lần. Cây chịu cắt rễ tốt, nhưng vẫn giữ nguyên tắc không quá một phần ba.

Tạo dáng

Cắt tỉa. Chịu cắt mạnh rất tốt. Có thể cắt cụt để nuôi lại toàn bộ tán mới — kỹ thuật thường dùng khi làm lại một cây phôi già.

Bấm ngọn trong mùa sinh trưởng để tán dày. Vì lá là lá kép, khi tỉa hãy cắt bỏ cả cuống lá kép chứ đừng cắt ngang qua giữa các lá chét.

Quấn dây. Cành non dẻo và dễ uốn. Cành già hoá gỗ thì cứng, nên uốn sớm hoặc dùng dây néo.

Khai thác thân. Điểm mạnh nhất của giống này. Thân già với những mảng vỏ nứt, hốc, và phần gỗ chết trắng là thứ làm nên giá trị của một cây cần thăng. Khi tạo dáng, hãy để lộ thân ra — đừng để tán lá che kín.

Gai. Đeo găng. Gai cần thăng ở cành non khá sắc.

Dáng thường làm

Trực, xiêu, dáng làng, dáng cổ thụ, và đặc biệt là các thế khai thác thân lũa, thân hốc. Cần thăng cũng rất hợp làm cây thế theo lối cổ truyền Việt Nam như thế phụ tử, thế huynh đệ, thế trực quân tử.

Vị trí trong nghề chơi cây Việt

Cần thăng thuộc nhóm được các nghệ nhân thế hệ trước ưa chuộng, cùng với sanh, si, và mai chiếu thuỷ. Nếu bạn muốn cây của mình mang hơi hướng bonsai Việt hơn là bonsai Nhật, đây là một trong những giống nên có.