Đặt cây bonsai ở đâu

Đây là quyết định bạn nên làm trước cả việc mua chậu đẹp. Một cây đặt sai chỗ sẽ yếu dần trong nhiều tháng, và không kỹ thuật chăm sóc nào cứu được. Ngược lại, một cây đặt đúng chỗ gần như tự sống.

Câu hỏi đầu tiên luôn là: cây của bạn thuộc nhóm nhiệt đới hay ôn đới?

Cây nhiệt đới và cây ôn đới

Cây nhiệt đới và á nhiệt đới — sanh, si, mai chiếu thuỷ, cần thăng, hoa giấy, tùng la hán, các loại ficus — quen với khí hậu ấm quanh năm. Đây là nhóm gần như toàn bộ người chơi ở Việt Nam đang có, và cũng là nhóm duy nhất có thể sống trong nhà lâu dài.

Cây ôn đới — thông đen Nhật, phong Nhật, đỗ quyên satsuki, tùng juniper — cần một mùa lạnh thật sự để nghỉ đông. Ở đồng bằng Bắc Bộ hoặc vùng cao như Đà Lạt, Sa Pa thì được. Ở Sài Gòn hay miền Tây, nuôi nhóm này rất vất vả và cây thường suy sau vài năm. Nếu bạn mới bắt đầu, hãy tránh.

Ngoài trời — mặc định tốt nhất

Ban công, sân thượng, hiên nhà, khoảng sân trước — cây bonsai vốn là cây ngoài trời và sẽ khoẻ nhất ở đó. Chọn chỗ có:

Nắng buổi sáng, bóng râm buổi trưa. Hướng đông là lý tưởng. Nắng gắt 11 giờ đến 15 giờ mùa hè miền Nam có thể làm cháy lá và luộc rễ trong chậu.
Thoáng gió nhưng không lộng gió. Gió nhẹ giúp cây cứng cáp, ít nấm. Gió mạnh thường xuyên làm chậu khô rất nhanh và có thể lật cây.
Kê cao khỏi mặt đất. Đặt chậu lên kệ hoặc bệ cao ngang thắt lưng: kiến và ốc sên ít lên, thoát nước tốt hơn, và bạn nhìn cây ở đúng tầm mắt để đánh giá dáng.
Có mái che mưa nếu ở vùng mưa nhiều. Mưa rào liên tục nhiều ngày làm đất bí và rễ ngộp, nhất là với đất giữ nước.

Trong nhà — được, nhưng có điều kiện

Cây nhiệt đới có thể sống trong nhà, nhưng "trong nhà" với con người và "trong nhà" với cây là hai chuyện khác nhau. Một phòng khách bạn thấy sáng sủa có thể chỉ nhận được một phần hai mươi lượng sáng ngoài hiên.

Nếu đặt trong nhà, hãy theo mấy điều sau:

Sát cửa sổ, trong vòng nửa mét, ưu tiên cửa hướng nam hoặc đông. Cách cửa sổ hai mét là cây bắt đầu vươn dài, lá thưa và nhạt màu.
Tránh luồng gió điều hoà và quạt thổi thẳng. Không khí lạnh khô là kẻ thù của lá.
Tăng độ ẩm. Đặt chậu lên khay sỏi có nước — mực nước thấp hơn đáy chậu, đừng để chậu ngâm trong nước. Nhóm cây lại gần nhau cũng giúp giữ ẩm quanh tán.
Cho cây "ra chơi" định kỳ. Mỗi vài tuần đưa cây ra ngoài hiên vài ngày, tránh nắng gắt lúc đầu để lá không bị sốc.
Đèn trồng cây là giải pháp thật sự nếu nhà bạn thiếu sáng: một bóng LED quang phổ đầy đủ, bật 10–12 tiếng mỗi ngày, treo cách tán 30–40 cm.

Sai lầm hay gặp

Mua cây ôn đới đẹp mã rồi để trong phòng máy lạnh. Cây sẽ đẹp đúng hai tháng rồi tàn dần. Đây là kết cục của rất nhiều chậu tùng bán ở siêu thị.
Đặt trên nóc tủ giữa phòng cho hợp nội thất. Ánh sáng ở đó gần như bằng không đối với cây.
Đưa cây từ trong nhà ra nắng trưa đột ngột. Lá quen bóng râm sẽ cháy trong một buổi. Chuyển dần trong một tuần, mỗi ngày thêm chút nắng.
Để chậu trực tiếp trên nền bê tông sân thượng. Mùa hè, bê tông hắt nhiệt lên làm nóng chậu và chết rễ. Kê chậu lên cao.

Xoay cây

Cây luôn nghiêng về phía sáng. Nếu để yên một chỗ, sau vài tháng bạn sẽ có một tán lệch hẳn về một bên và một mặt lưng trơ trụi. Cứ mỗi một hoặc hai tuần, xoay chậu một phần tư vòng. Việc nhỏ này giữ tán tròn đều mà không tốn công gì.