Bón phân cho cây bonsai

Cây mọc dưới đất tự đi tìm dinh dưỡng bằng bộ rễ trải rộng. Cây trong chậu bonsai chỉ có vài nắm đất, và mỗi lần bạn tưới cho nước chảy ra đáy là một phần dinh dưỡng trôi theo. Sau vài tháng, đất trong chậu gần như chỉ còn là giá thể giữ rễ. Bón phân vì thế không phải là "cho cây ăn thêm cho tốt" mà là việc bắt buộc.

Ba con số NPK nghĩa là gì

Trên bao phân luôn có ba số, ví dụ 20-20-20 hay 6-6-6:

• N — đạm (nitơ): nuôi lá và chồi. Nhiều đạm thì lá to, xanh, cây vươn nhanh.
• P — lân (phốt pho): nuôi rễ và hoa.
• K — kali: làm cây cứng cáp, tăng sức chống chịu sâu bệnh và thời tiết.

Với bonsai, phân cân bằng ba số bằng nhau là lựa chọn an toàn quanh năm. Bạn không cần lá thật to — ngược lại, lá nhỏ mới đẹp — nên đừng ham loại nhiều đạm.

Một số người chơi điều chỉnh theo mùa: đầu mùa sinh trưởng dùng loại nhỉnh đạm để cây bung chồi, cuối mùa chuyển sang loại nhỉnh kali để cây cứng cáp trước mùa lạnh. Điều này có ích nhưng không bắt buộc với người mới.

Dạng phân nào

Phân nước pha loãng. Dễ dùng nhất cho người mới. Pha theo hướng dẫn trên chai nhưng loãng bằng một nửa, tưới hai tuần một lần trong mùa cây phát triển. Ưu điểm: kiểm soát được liều, tác dụng nhanh. Nhược điểm: trôi nhanh, phải nhớ làm đều.

Phân hạt tan chậm. Rải một lớp mỏng lên mặt đất, mỗi lần tưới sẽ tan ra dần trong hai đến ba tháng. Tiện cho người bận. Nhược điểm: khó biết cây đã nhận bao nhiêu.

Phân hữu cơ dạng bánh. Loại bánh dầu ép, đặt vài viên lên mặt chậu, có rọ nhựa úp lên cho khỏi trôi. Cây ăn từ từ, rất lành, hầu như không cháy rễ. Nhược điểm: có mùi, và dễ hấp dẫn kiến.

Bón bao nhiêu và bao lâu một lần

Nguyên tắc quan trọng nhất: thà loãng mà đều còn hơn đậm mà thưa. Phân quá đậm làm cháy rễ, và rễ cháy thì cây suy hàng tháng trời.

Ở miền Nam, cây gần như sinh trưởng quanh năm nên có thể bón đều mười hai tháng, chỉ giảm nhẹ vào những tháng se lạnh. Ở miền Bắc, ngưng bón từ khoảng tháng mười một đến tháng hai.

Dấu hiệu cây thiếu và thừa phân

Thiếu: lá nhỏ dần qua từng đợt, màu xanh nhạt hoặc hơi vàng đều cả lá, cây ra chồi yếu, gần như không lớn dù chăm đúng nước và ánh sáng.

Thừa: mép lá cháy nâu và khô giòn trong khi đất vẫn ẩm, có lớp muối trắng đóng trên mặt đất hoặc quanh miệng chậu, cây ra chồi vọt dài yếu ớt. Gặp trường hợp này, xả nước qua chậu nhiều lần cho trôi bớt muối và ngưng bón vài tuần.

Một lưu ý về mục đích

Nếu cây của bạn đang ở giai đoạn nuôi phôi cho thân to nhanh, cứ bón mạnh tay và để cây vươn tự do. Nhưng khi cây đã vào dáng và bạn muốn giữ lá nhỏ, cành dày, thì bón vừa phải mới đúng. Nhiều người chơi lâu năm cố tình bón hơi nhạt vào giai đoạn hoàn thiện để lá thu nhỏ lại và các đốt cành ngắn hơn — trông cây già dặn hơn hẳn.