Dụng cụ chơi bonsai

Các bộ dụng cụ bán sẵn hay có mười lăm, hai mươi món xếp trong hộp da trông rất oai. Sự thật là người chơi lâu năm dùng đi dùng lại chừng bốn năm món, còn lại nằm trong hộp nhiều năm không đụng tới.

Hãy mua ít món nhưng mua loại tốt. Một chiếc kìm cắt lõm chất lượng dùng được hai mươi năm; một bộ rẻ tiền sẽ mẻ lưỡi sau vài tháng và làm dập cành thay vì cắt ngọt.

Ba món để bắt đầu

Kéo tỉa cành — món dùng nhiều nhất. Kiểu lưỡi dài mũi nhọn luồn được vào trong tán mà không phải vạch lá. Dùng để bấm chồi, tỉa lá, cắt cành nhỏ.

Kìm cắt lõm — món tạo ra khác biệt lớn nhất giữa cây nghiệp dư và cây nhìn ra nghề. Nó lấy đi một chỏm lõm vào thân, nên vết cắt sẽ liền phẳng gần như biến mất. Kéo thường để lại mấu cụt lồi ra mãi mãi.

Dây nhôm uốn cành — mua vài cỡ, chẳng hạn 1 mm, 2 mm và 3 mm, là đủ cho hầu hết cây cỡ trung.

Ba món này làm được chín mươi phần trăm công việc thường ngày.

Hai món thêm khi bắt đầu thay chậu

Kìm cắt dây — mũi ngắn để cắt dây kim loại sát cành mà không phạm vào vỏ. Đừng dùng kéo tỉa cành để cắt dây: một lần là mẻ lưỡi.

Móc gỡ rễ — một chiếc móc đơn hoặc ba răng để chải bung bầu rễ khi thay chậu. Trong lúc chưa mua được, một chiếc đũa tre vót nhọn làm việc này khá tốt.

Những món có thì tiện

• Kéo cắt rễ lưỡi dày, chịu được đất cát làm cùn lưỡi — dùng để không phải hy sinh kéo tỉa cành.
• Rây sàng đất nhiều cỡ lỗ, để bỏ bụi mịn ra khỏi hỗn hợp đất. Món rẻ tiền, tác dụng lớn.
• Bàn xoay để xoay cây khi làm việc mà không phải bê chậu.
• Keo liền sẹo bôi lên vết cắt lớn.
• Kìm cắt lồi — lấy đi một khối cầu sâu hơn cả kìm cắt lõm, dùng cho vết cắt rất to. Món chuyên dụng, chưa cần với người mới.
• Kìm bấm chồi dùng cho công việc tinh xảo trên cây nhỏ.

Chọn chất liệu

Thép các-bon đen sắc hơn, mài lại dễ, giữ lưỡi tốt — nhưng gỉ nếu để ẩm. Đây là loại thợ chuyên dùng.

Thép không gỉ ít phải chăm hơn, hợp với người dùng thưa hoặc khí hậu ẩm cao, nhưng thường không giữ được độ sắc bằng.

Với khí hậu Việt Nam, thép không gỉ là lựa chọn nhẹ đầu hơn cho người mới.

Giữ dụng cụ bền

• Lau khô ngay sau mỗi lần dùng. Nhựa cây và nước là hai thứ ăn mòn nhanh nhất.
• Lau nhựa cây bám lưỡi bằng khăn tẩm cồn.
• Bôi một lớp dầu mỏng lên lưỡi thép các-bon trước khi cất.
• Khử trùng lưỡi bằng cồn trước khi chuyển sang cây khác, nhất là khi vừa cắt một cây có dấu hiệu bệnh. Nhiều bệnh cây lây qua dụng cụ.
• Cất chỗ khô ráo, đừng để trong túi vải ẩm hay ngoài trời.
• Mài lại khi thấy lưỡi bắt đầu ép cành thay vì cắt ngọt. Lưỡi cùn làm dập mô cây, vết cắt lâu liền và dễ nhiễm nấm.