Giâm cành và chiết cành

Hai kỹ thuật này cho bạn một cây con giữ nguyên đặc tính cây mẹ — cùng dáng lá, cùng màu hoa, cùng tốc độ lớn. Khác với gieo hạt, nơi cây con có thể khác cha mẹ khá nhiều.

Chúng cũng nhanh hơn gieo hạt vài năm, và với cây sanh, si, hoa giấy thì tỉ lệ thành công rất cao — gần như cắm là sống.

Giâm cành

Lấy một đoạn cành, cắm vào giá thể, chờ nó tự mọc rễ.

Thời điểm

Đầu mùa sinh trưởng là tốt nhất, khi cây đang có nhiều năng lượng. Ở miền Nam có thể làm quanh năm với cây nhiệt đới; ở miền Bắc nên làm từ mùa xuân tới đầu mùa hè.

Chọn cành

Dài khoảng 10 đến 15 cm, có ít nhất ba đến bốn mắt lá.
Cành bánh tẻ — không quá non mềm oặt, cũng không quá già hoá gỗ cứng. Bẻ thử: cành bánh tẻ hơi dai, có độ đàn hồi.
Lấy từ cây mẹ khoẻ, không sâu bệnh.
Cắt vào buổi sáng sớm, khi cành còn nhiều nước.

Cách làm

Cắt cành bằng dao hoặc kéo thật sắc, cắt vát chéo ngay dưới một mắt lá — chỗ đó tập trung mô dễ sinh rễ.
Bỏ hết lá ở phần dưới, chỉ chừa hai đến ba lá trên ngọn. Lá to thì cắt bớt một nửa mỗi lá để giảm thoát hơi nước.
Chấm gốc cành vào thuốc kích rễ — không bắt buộc nhưng tăng tỉ lệ sống rõ rệt.
Cắm vào giá thể thoáng và sạch: cát sông rửa sạch, trấu hun, perlite, hoặc hỗn hợp của chúng. Không dùng đất vườn — dễ nhiễm nấm.
Cắm sâu khoảng một phần ba chiều dài cành. Nén nhẹ quanh gốc cho cành đứng vững.
Giữ ẩm cao: trùm túi nylon trong suốt hoặc để trong khay có nắp. Mỗi ngày hé ra vài phút cho thoáng khí, tránh nấm mốc.
Đặt chỗ sáng nhưng không nắng trực tiếp.

Chờ

Sau ba đến tám tuần tuỳ giống, thử kéo nhẹ cành: nếu thấy có lực níu lại, rễ đã mọc. Đừng nhổ lên xem — rễ non rất dễ đứt.

Khi cành đã ra lá mới và bám chắc, gỡ bỏ lớp trùm dần dần trong vài ngày cho cây quen không khí ngoài, rồi chuyển sang chậu nuôi.

Chiết cành

Kỹ thuật này hay hơn giâm cành ở một điểm lớn: bạn lấy được cả một đoạn cành đã to sẵn, có khi đã có dáng, thay vì bắt đầu từ một que nhỏ. Rút ngắn được nhiều năm.

Nguyên lý: làm cho một đoạn cành mọc rễ ngay khi còn dính trên cây mẹ, cây mẹ vẫn nuôi nó suốt quá trình đó. Khi rễ đã đủ, cắt rời xuống.

Cách làm

Chọn đoạn cành muốn lấy. Xác định chỗ sẽ thành gốc của cây mới.
Khoanh vỏ: dùng dao sắc cắt hai vòng quanh cành, cách nhau khoảng bằng một lần rưỡi đường kính cành, rồi bóc sạch phần vỏ giữa hai vòng. Cạo hết lớp nhớt xanh sát gỗ — nếu còn sót, vỏ sẽ liền lại và không ra rễ.
Bôi thuốc kích rễ lên mép vỏ phía trên.
Bọc giá thể ẩm quanh vết khoanh: rêu than bùn, xơ dừa đã xả, hoặc rêu vườn — vắt đủ ẩm chứ không sũng nước.
Quấn nylon kín cả bọc, buộc chặt hai đầu bằng dây. Nếu dùng nylon trong, bạn sẽ nhìn thấy rễ khi nó xuất hiện. Bọc thêm một lớp giấy bạc hoặc vải sẫm bên ngoài để tránh nắng làm nóng bầu.
Chờ. Hai đến bốn tháng tuỳ giống. Thỉnh thoảng kiểm tra độ ẩm, bơm thêm ít nước nếu bầu khô.
Khi thấy rễ trắng đâm ra kín bầu, cắt cành ngay dưới bầu rễ, tháo nylon nhẹ nhàng nhưng giữ nguyên bầu, đem trồng vào chậu nuôi.

Chăm cây chiết mới cắt

Đây là lúc mong manh nhất: cây có một tán lá lớn nhưng bộ rễ còn non. Hãy:

Cắt bớt một phần lá để giảm gánh nặng cho rễ.
Đặt chỗ râm mát, tránh gió, trong hai đến ba tuần.
Giữ ẩm đều, không tưới sũng.
Buộc cố định cây trong chậu để không lung lay.
Không bón phân trong tháng đầu.