Sâu bệnh thường gặp trên cây bonsai

Một cây khoẻ, đủ nắng, thoáng gió, không úng nước thì hiếm khi bị nặng. Phần lớn ca sâu bệnh nghiêm trọng đều bắt đầu từ một cây đã yếu sẵn vì chăm sai. Vì vậy, việc phòng bệnh tốt nhất không nằm ở chai thuốc mà ở chỗ đặt cây và cách tưới.

Dù vậy, sâu vẫn tới. Điều quyết định là bạn phát hiện sớm hay muộn.

Thói quen nhìn cây

Mỗi lần tưới, dành thêm mười lăm giây:

Lật mặt dưới vài chiếc lá — hầu hết sâu hại trú ở đó.
Nhìn nách lá và các chạc cành — chỗ rệp sáp hay đóng.
Nhìn chồi non — rầy và rệp luôn tìm phần mềm nhất.
Ngửi mặt đất — mùi chua là dấu hiệu úng.

Các loại thường gặp

Rệp sáp

Nhận mặt: những cụm trắng như bông gòn nhỏ, bám ở nách lá, kẽ cành, đôi khi cả trên rễ nổi. Cây có thể dính nhớp và xuất hiện muội đen.

Xử lý: khi còn ít, dùng tăm bông chấm cồn y tế lau từng cụm — cách này hiệu quả và không hại cây. Nếu nhiều, xịt dung dịch dầu neem hoặc nước xà phòng loãng, làm lại sau bảy ngày để diệt lứa mới nở. Kiểm tra cả những cây đứng cạnh.

Nhện đỏ

Nhận mặt: lá lấm tấm chấm vàng nhạt như bị châm kim, mặt dưới lá có mạng tơ rất mảnh. Con vật nhỏ như hạt bụi đỏ, phải nhìn kỹ mới thấy. Bùng phát mạnh khi trời nóng khô.

Xử lý: xịt nước mạnh lên mặt dưới lá vài ngày liên tiếp — nhện đỏ ghét ẩm. Tăng độ ẩm quanh cây. Nếu nặng thì dùng dầu neem hoặc thuốc trị nhện chuyên dụng.

Rầy phấn trắng, rầy mềm

Nhận mặt: những con trắng nhỏ bay lên khi động vào cây; hoặc từng đám xanh, đen bám dày trên chồi non. Chồi non xoăn lại, chậm lớn.

Xử lý: xịt nước xà phòng loãng hoặc dầu neem, lặp lại vài lần cách nhau năm đến bảy ngày. Cắt bỏ chồi bị hại nặng.

Sâu ăn lá, sâu cuốn lá

Nhận mặt: lá bị gặm khuyết, có phân nhỏ đen trên mặt lá, hoặc lá bị cuốn lại thành ống.

Xử lý: bắt tay là nhanh nhất với cây bonsai — cây nhỏ, dễ soi. Kiểm tra vào chiều tối, lúc sâu ra ăn.

Nấm lá, đốm lá

Nhận mặt: đốm nâu hoặc đen trên lá, viền vàng, lan dần; hoặc lớp phấn trắng phủ mặt lá. Thường sau đợt mưa dài hoặc nơi cây bị che kín không thoáng gió.

Xử lý: ngắt bỏ hết lá bệnh và nhặt sạch lá rụng dưới gốc — bào tử nằm ở đó. Chuyển cây ra chỗ thoáng gió hơn. Tưới vào gốc, tránh làm ướt lá vào buổi chiều tối. Nếu cần, dùng thuốc trừ nấm gốc đồng theo hướng dẫn.

Thối rễ

Nhận mặt: lá vàng và mềm rũ dù đất vẫn ẩm; gốc sẫm, mềm; đất có mùi chua. Đây là bệnh nặng nhất trong danh sách này.

Xử lý: phải làm nhanh. Lấy cây ra khỏi chậu, rửa sạch đất, cắt bỏ toàn bộ rễ đen nhũn cho tới phần rễ trắng còn chắc. Trồng lại bằng đất thoáng, chậu vừa đủ. Đặt chỗ râm, giữ ẩm nhẹ, không bón phân. Xem lại toàn bộ cách tưới và hỗn hợp đất, vì nguyên nhân nằm ở đó.

Nguyên tắc dùng thuốc

Đi từ nhẹ đến mạnh. Bắt tay, lau cồn, xịt nước, xà phòng loãng, dầu neem — dùng hết các cách nhẹ trước khi tính tới thuốc hoá học.
Không xịt lên cây đang khô hạn hoặc đang phơi nắng gắt. Tưới nước trước, xịt vào chiều mát.
Xịt kỹ mặt dưới lá, vì đó là nơi sâu ở, chứ không phải mặt trên.
Lặp lại đúng chu kỳ. Hầu hết thuốc không diệt được trứng; phải xịt lại sau năm đến bảy ngày mới cắt được vòng đời.
Cách ly cây bệnh khỏi giàn cây còn lại cho tới khi xử lý xong.