Chọn chậu cho cây bonsai

Trong tiếng Nhật, chữ bonsai ghép từ "bồn" (cái chậu) và "tài" (trồng) — cái chậu nằm ngay trong tên gọi. Người xem có kinh nghiệm nhìn cây và chậu như một tổng thể; một chậu sai có thể phá hỏng một cây đẹp.

Có hai giai đoạn với hai loại chậu khác hẳn nhau.

Chậu nuôi và chậu trưng

Chậu nuôi dùng khi cây còn đang lớn, đang nuôi thân cho to, nuôi cành cho dày. Giai đoạn này chọn chậu to, sâu, rẻ tiền — chậu nhựa, chậu đất nung thường, thậm chí trồng thẳng xuống đất vườn. Càng nhiều đất, cây càng lớn nhanh. Thẩm mỹ chưa quan trọng.

Chậu trưng dùng khi cây đã vào dáng. Lúc này chậu phải cạn, vừa vặn, đẹp, và hợp với cây. Đây là phần bàn dưới đây.

Kích thước

Mấy tỉ lệ quy ước, dùng làm điểm khởi đầu:

• Chiều dài chậu khoảng hai phần ba chiều cao cây với cây dáng đứng cao.
• Với cây thấp và tán rộng, lấy hai phần ba chiều rộng tán thay cho chiều cao.
• Chiều sâu chậu xấp xỉ đường kính thân đo ngay trên bộ đế. Ngoại lệ: dáng thác đổ cần chậu sâu để cân bằng thị giác.

Nguyên tắc chung: chậu phải đủ nhỏ để tôn cây lên, nhưng đủ lớn để chứa được bộ rễ khoẻ. Nếu phải cắt rễ tàn bạo mới nhét vừa chậu, chậu đó quá nhỏ.

Hình dáng

Chậu nên hô ứng với tính cách của cây, không đối chọi lại:

Màu và men

Quy tắc an toàn: chậu không được nổi hơn cây. Chậu là bệ đỡ, không phải nhân vật chính.

• Chậu mộc không men, màu nâu đất, xám, đen — hợp với hầu hết cây, đặc biệt là thông tùng và cây có dáng hùng dũng. Đây là lựa chọn không bao giờ sai.
• Chậu men màu dành cho cây có hoa hoặc quả. Chọn màu hô ứng với màu hoa hoặc màu lá thu, ví dụ men xanh lam nhạt với cây hoa trắng, men kem với cây quả đỏ.
• Tránh men bóng loáng và màu chói với cây lá xanh quanh năm — chậu sẽ hút hết ánh nhìn.

Chất liệu và kỹ thuật

• Đất nung nhiệt độ cao là chuẩn mực: bền, chịu được mưa nắng, thoáng khí vừa phải.
• Lỗ thoát nước phải to và nhiều. Đây là tiêu chí kỹ thuật quan trọng nhất. Một chậu đẹp mà chỉ có một lỗ nhỏ bằng đầu đũa sẽ làm úng cây. Nhiều chậu tốt còn có thêm lỗ nhỏ để luồn dây buộc cây.
• Chân chậu nâng đáy khỏi mặt kệ, giúp thoát nước và thông khí.
• Chậu tráng men trong lòng giữ nước lâu hơn; chậu mộc thở tốt hơn nhưng khô nhanh hơn.

Đặt cây vào chậu ở đâu

Không đặt chính giữa. Cây đặt đúng tâm trông tĩnh và cứng.

• Theo chiều dài, đặt cây lệch về một bên, khoảng một phần ba tính từ một đầu chậu.
• Theo chiều sâu, đặt cây hơi lùi về phía sau tâm, để phần trước rộng hơn — mắt người xem có chỗ nghỉ và cây trông có chiều sâu.
• Nếu cây nghiêng hoặc tán lệch về một phía, đặt cây lệch về phía ngược lại, để phần tán vươn ra có khoảng trống phía trước.