Tưới nước cho cây bonsai

Nếu chỉ được học một việc trong cả nghề chơi cây, hãy học việc này. Tưới sai giết cây nhanh hơn mọi thứ khác cộng lại, và điều trớ trêu là phần lớn cây chết vì thừa nước chứ không phải thiếu.

Nguyên tắc: tưới theo cây, không theo lịch

Đừng đặt lịch "mỗi ngày một lần" hay "hai ngày một lần". Nhu cầu nước thay đổi theo giống cây, kích thước chậu, loại đất, thời tiết, mùa, và cả việc hôm đó trời có gió hay không. Một chậu ngoài ban công ngày nắng gió có thể khô trong sáu tiếng; chính chậu đó vào một tuần mưa dầm có thể ẩm suốt bốn ngày.

Thay vào đó, mỗi ngày hãy kiểm tra rồi mới quyết định tưới hay không.

Ba cách kiểm tra

Ngón tay. Ấn ngón tay xuống đất sâu chừng một đốt. Ẩm mát thì chờ, se khô thì tưới.
Nhấc chậu. Cách chính xác đến bất ngờ. Chậu vừa tưới xong nặng rõ rệt so với chậu đã khô. Làm vài lần là tay bạn tự biết.
Que gỗ. Cắm một que tre mỏng vào sát mép chậu, để nguyên. Rút ra xem: que ẩm sẫm màu nghĩa là còn nước ở tầng sâu.

Tưới thế nào cho đúng

Khi đã quyết định tưới, hãy tưới cho ra tưới:

Dùng vòi sen hoặc bình có đầu hoa sen chia tia nhỏ. Tia nước mạnh sẽ xói đất và làm lộ rễ.
Tưới đều khắp mặt chậu cho tới khi nước chảy ra ở lỗ thoát đáy.
Chờ một hai phút rồi tưới lại lần thứ hai. Lần đầu chỉ làm ướt bề mặt, lần thứ hai mới thấm hết bầu đất.
Không để chậu ngâm trong đĩa hứng đầy nước. Đổ đĩa sau khi tưới.

Cách tưới "một cốc nước mỗi sáng" là cách hại cây kinh điển: tầng đất trên luôn ẩm, tầng dưới không bao giờ được thấm, rễ sâu chết dần mà nhìn từ ngoài không thấy gì.

Tưới lúc nào trong ngày

Sáng sớm là tốt nhất. Cây có đủ nước cho cả ngày nắng, lá kịp khô trước khi trời tối nên ít nấm bệnh.

Chiều mát cũng được, nhất là mùa hè khi một lần tưới không đủ. Tránh tưới vào giữa trưa nắng gắt: nước bốc hơi phần lớn, và nước lạnh dội vào đất đang nóng gây sốc cho rễ.

Mùa nắng nóng miền Nam hoặc đợt gió Lào miền Trung, chậu nhỏ có thể cần tưới hai lần một ngày — sáng sớm và chiều muộn.

Nước nào tưới được

Nước máy dùng bình thường được. Nếu nước máy khu bạn nhiều clo, hứng ra xô để qua đêm cho bay bớt rồi hãy tưới.

Nước mưa là tốt nhất — mềm, không clo, hơi chua nhẹ, hợp với hầu hết cây cảnh. Nếu có chỗ hứng, cứ hứng.

Tránh nước giếng nhiễm mặn hoặc nhiễm phèn nặng, và nước máy lọc qua thiết bị làm mềm bằng muối — muối tích trong đất sẽ hại rễ.

Khi nào cần tưới nhiều hơn bình thường

Cây vừa thay chậu xong, rễ chưa ăn hết đất mới.
Chậu rất cạn hoặc rất nhỏ, đất ít.
Đất trộn nhiều hạt khoáng thoát nước nhanh.
Ngày nắng gắt kèm gió.
Cây đang ra đợt lá mới, nhu cầu nước tăng vọt.

Khi nào cần tưới ít lại

Mùa lạnh, cây gần như ngừng sinh trưởng.
Những ngày mưa dầm, trời âm u nhiều ngày.
Cây vừa bị cắt rễ mạnh hoặc đang suy — rễ ít thì hút ít.
Cây trồng trong chậu men kín, không có lỗ thoát tốt.

Cứu cây tưới sai

Cây bị khô kiệt — đất co lại, tách khỏi thành chậu, lá héo rũ. Đặt cả chậu vào một chậu nước lớn, ngập tới ngang mặt đất, ngâm mười lăm phút cho đất no nước rồi nhấc ra để ráo. Đưa cây vào bóng râm vài ngày. Nếu rễ chưa chết, cây thường hồi sau vài ngày.

Cây bị úng — đất luôn nhão, có mùi chua, lá vàng và mềm, gốc sẫm màu. Ngưng tưới hẳn, chuyển ra chỗ thoáng gió. Nếu sau một tuần đất vẫn không khô, phải lấy cây ra, cắt bỏ phần rễ đã đen và nhũn, rồi trồng lại bằng đất thoát nước tốt. Đây là ca khó cứu hơn nhiều so với cây khô — thêm một lý do để nghiêng về phía tưới ít hơn là tưới nhiều.