Tùng la hán

Podocarpus macrophyllus, còn gọi là vạn niên tùng. Đây là giống mang dáng dấp cổ điển nhất trong các cây bonsai trồng phổ biến ở Việt Nam: lá kim thuôn dài xanh đậm, cành mọc thành tầng, toàn thân toát ra vẻ trang nghiêm.

Khác với thông đen Nhật vốn khó nuôi ở xứ nóng, tùng la hán chịu được khí hậu nhiệt đới rất tốt. Nó cho bạn vẻ ngoài của một cây lá kim mà không kèm theo những đòi hỏi khắt khe về mùa lạnh.

Đặc điểm

• Xanh quanh năm, không rụng lá theo mùa.
• Lớn chậm. Đây là điểm cần chấp nhận: mọi thay đổi trên cây này đều mất nhiều thời gian hơn cây sanh.
• Sống rất lâu, cây có tuổi thọ hàng chục tới hàng trăm năm.
• Chịu bóng bán phần tốt hơn phần lớn cây lá kim khác.
• Ý nghĩa phong thuỷ được nhiều người coi trọng — trường thọ, vững vàng — nên giống này hay được chọn làm quà.

Chăm sóc

Ánh sáng. Ưa nắng nhiều nhưng chịu được bóng bán phần. Nắng buổi sáng đầy đủ, che bớt nắng gắt giữa trưa mùa hè.

Nước. Ưa ẩm vừa phải và rất sợ úng. Đây là điểm khác biệt lớn so với cây sanh. Để đất khô se mặt rồi mới tưới; đừng giữ đất ẩm liên tục. Đất trồng nên nghiêng nhiều về phía khoáng thoát nước.

Nhiệt độ. Chịu được cả nóng và lạnh nhẹ, thích nghi tốt từ Bắc vào Nam.

Phân bón. Bón nhẹ và đều. Vì cây lớn chậm, bón nhiều không làm nó nhanh hơn bao nhiêu mà chỉ dễ gây cháy rễ. Phân hữu cơ tan chậm rất hợp với giống này.

Thay chậu. Thưa hơn cây lá rộng — ba đến năm năm một lần với cây trưởng thành. Khi thay, cắt rễ dè dặt và giữ nguyên phần lõi đất sát gốc.

Tạo dáng

Cắt tỉa. Không dùng kéo cắt ngang qua phiến lá — đầu lá sẽ khô nâu và trông rất xấu. Thay vào đó, véo bằng tay phần đầu chồi non khi còn mềm, hoặc cắt sát chỗ chồi mọc ra để bỏ nguyên cả chồi.

Tỉa vào mùa cây phát triển. Cây bật chồi từ gỗ già được nhưng chậm, nên đừng cắt trụi rồi mong nó bung lại nhanh như cây sanh.

Quấn dây. Cành cứng và giòn hơn cây lá rộng. Quấn khi cành còn tương đối non; với cành già dùng dây néo kéo dần. Vì cây lớn chậm, dây có thể để sáu tháng tới hơn một năm mới ăn — nhưng vẫn phải kiểm tra định kỳ.

Tạo tầng. Dáng đẹp nhất của tùng la hán là các tầng lá tách bạch, có khoảng trống giữa các tầng để nhìn xuyên thấy thân và cành. Muốn vậy phải kiên trì tỉa bỏ chồi mọc phía dưới cành và phía trong tán qua nhiều năm.

Dáng thường làm

Trực quân tử, trực lắc, dáng thác đổ, dáng văn nhân thân cao mảnh. Giống này đặc biệt hợp với những dáng đề cao sự nghiêm cẩn và cân đối, hơn là các dáng phóng khoáng.

Kiên nhẫn

Cần nói thẳng: nếu bạn muốn thấy kết quả trong một mùa, đây không phải giống cho bạn. Tùng la hán trả công theo đơn vị nhiều năm. Đổi lại, một cây tùng la hán làm tốt trong mười năm sẽ đứng đó thêm nhiều thập kỷ nữa.