Cây sanh

Ficus benjamina và các giống ficus họ hàng gần. Nếu chỉ được chọn một giống để giới thiệu cho người mới chơi ở Việt Nam, đây là giống đó.

Cây sanh có mặt trong hầu hết các bộ sưu tập, từ chậu nhỏ trên bàn làm việc tới những tác phẩm cổ thụ trị giá lớn ở các nhà vườn miền Bắc. Lý do rất thực tế: nó sống khoẻ, chịu được sai lầm, và cho ra những bộ rễ buông đẹp mà ít giống nào có được.

Vì sao hợp người mới

Chịu cắt tỉa rất mạnh. Cắt gần trụi vẫn bật chồi lại, kể cả chồi mọc thẳng từ thân già.
Ra rễ dễ. Giâm cành, chiết cành gần như cắm là sống.
Chịu được cả nắng lẫn bóng bán phần, nên linh hoạt chỗ đặt.
Là cây nhiệt đới, sống được trong nhà nếu đủ sáng — một trong số ít giống làm được điều này.
Rễ khí sinh buông từ cành xuống, khi chạm đất thì hoá thành thân phụ. Đây là đặc điểm cho phép tạo những dáng rừng, dáng cây đa cổ thụ rất đặc trưng.

Chăm sóc

Ánh sáng. Càng nhiều nắng lá càng nhỏ và dày, cây càng đẹp. Ngoài trời nắng buổi sáng là lý tưởng. Trong nhà thì phải sát cửa sổ sáng; xa cửa sổ, cây sẽ vươn dài, lá to và thưa.

Nước. Ưa ẩm nhưng rất sợ úng. Tưới khi mặt đất se khô, tưới đẫm tới khi chảy nước ở đáy. Mùa nắng ngoài trời có thể phải tưới ngày hai lần.

Nhiệt độ. Không chịu được lạnh sâu. Dưới khoảng 10 độ là cây bắt đầu khổ; miền Bắc mùa rét đậm nên che chắn hoặc đưa vào chỗ kín gió.

Phân bón. Bón đều trong mùa sinh trưởng, hai tuần một lần với phân nước loãng. Ở miền Nam có thể bón gần như quanh năm.

Thay chậu. Cây non mỗi năm, cây trưởng thành hai đến ba năm một lần. Cây sanh chịu cắt rễ tốt, nhưng vẫn giữ nguyên tắc không cắt quá một phần ba khối rễ.

Tạo dáng

Cắt tỉa. Bấm chồi khi chồi mới ra được sáu tới tám lá, chừa lại hai tới ba lá. Cây sanh phản ứng rất nhanh, nên trong một mùa bạn có thể bấm vài đợt và thấy tán dày lên rõ rệt.

Vặt lá. Với cây khoẻ, vặt toàn bộ lá vào giữa mùa sinh trưởng sẽ cho đợt lá mới nhỏ hơn hẳn. Mỗi năm chỉ làm một lần.

Quấn dây. Cành non dẻo, dễ uốn. Nhưng cây lớn nhanh nên dây rất chóng ăn vào vỏ — kiểm tra sau sáu tuần và tháo sớm. Đây là lỗi phổ biến nhất với giống này.

Nuôi rễ buông. Muốn có rễ khí sinh buông xuống, cần độ ẩm không khí cao. Cách làm dân dã: cuốn một ống nhựa hoặc bọc nylon quanh đoạn rễ non đang buông để giữ ẩm, cho tới khi rễ đủ dài chạm đất. Khi đã chạm đất và bám, rễ sẽ tự to lên thành thân phụ.

Nối liền sẹo. Cây sanh liền sẹo rất tốt, một vết cắt lớn có thể phủ kín sau vài năm — nên đừng ngại cắt cành to nếu cần, chỉ nhớ dùng kìm cắt lõm.

Dáng thường làm

Dáng trực, dáng làng, dáng cây đa bến nước, dáng rừng nhiều thân, và đặc biệt là các thế có rễ buông ôm đá. Vì rễ khí sinh đẹp, cây sanh cũng rất hợp với thế bám đá và thế rễ ôm.